Deze week las ik een interessante opmerking van een jurist over het misbruik dat steeds vaker wordt gemaakt van het bestuursrecht. Ik weet niet meer waar ik het las. Doet er ook niet toe. Het was een terloopse opmerking. Het ging over handhavingsverzoeken die bij gemeenten worden ingediend door personen die in een burenruzie zijn verwikkeld. De jurist merkte op dat dergelijke verzoeken buiten behandeling moeten kunnen worden gesteld. De grondslag daarvan werd me niet duidelijk, maar ik kan me voorstellen dat gedacht moet worden aan misbruik van recht.

Medestanders en instrumenten

Het komt regelmatig voor dat derden worden betrokken bij (buren)ruzies. Daarbij moet natuurlijk worden gedacht aan rechters en advocaten. Dat ligt voor de hand. Maar het komt ook vaak voor dat derden worden betrokken als medestander of als instrument. Bij medestanders moet je denken aan derden die worden opgehitst of op andere wijze in een kamp worden betrokken. Dat zij de zogenaamde ‘mede-verontwaardigden’ die als een soort applausmachine worden ingezet en die volop met het handelen van de ruziënde persoon instemmen, veelal zonder ooit objectief naar de zaken te hebben gekeken. Bij instrumenten moet je denken aan personen of instanties die worden gebruikt in een (buren)ruzie. Bijvoorbeeld een gemeente die wordt benaderd met het verzoek om streng (handhavend) op te treden tegen de opponent. En dat laatste zien we kennelijk steeds vaker gebeuren in gemeenteland. Dat heeft waarschijnlijk alles te maken met het feit dat burgers steeds meer kennis hebben van het recht en de rechtsinstrumenten, al dan niet onder aanvuring van internet en AI.

Anoniem

Zo schijnt het bij gemeenten veel voor te komen dat burgers anoniem verzoeken om handhavend op te treden tegen de activiteiten van de opponent. Wanneer aan deze personen wordt medegedeeld dat die vlieger niet opgaat omdat we in het Nederlandse recht met open vizier strijden, doen zij veelal een beroep op de vermeende ambtshalve beginselplicht tot handhaving van gemeenten. Dat wil zeggen dat een gemeente uit zichzelf de regels zou moeten handhaven en geen daartoe strekkend verzoek nodig heeft om dat te moeten doen. Maar ook die vlieger gaat niet op, want veel gemeenten hebben eenvoudigweg niet de capaciteit (mankracht) om tegen iedere vermeende regelovertreding op te treden. De gemeente mag in zijn handhavingsbeleid dan ook prioriteiten stellen, en vaak komen die erop neer dat wordt gehandhaafd op basis van een priolijst (veelal als sprake is van gevaar voor gezondheid of veiligheid) en op basis van formele handhavingsverzoeken. Kortom, de anonieme kliklijn biedt de ruziënde partij die anoniem wil blijven geen soelaas.

Niet-anoniem

Dat weerhoudt velen er echter niet van om het gemeentelijke (handhavings)apparaat in te zetten tegen zijn opponent. Als het niet anoniem kan, dan uiteindelijk toch maar met open vizier. Hetgeen meteen ook met zich meebrengt dat het verzoek met volle overtuiging wordt ingediend. Want met open vizier wordt het zelfbeeld en ego onderdeel van het spel en verwordt een klein verzoek al snel tot een principekwestie. En een klein verzoek is ook alles dat nodig is. Want je kunt op de achterkant van een sigarendoos in slecht Nederlands een serieus handhavingsverzoek indienen bij de gemeente. En dan is het aan het gemeentelijke apparaat om daar de juiste formele procedures op toe te passen. Dat wil zeggen: controle, toezicht, juridisch onderzoek en een handhavingsmodus (waarschuwen, handhaven, afwijzen). Hetgeen al snel een behoorlijk beslag op het gemeentelijke apparaat legt.

Steeds vaker

Het lijkt er dus op dat mensen dit handhavingsinstrument steeds beter weten aan te wenden. Zoals gezegd: internet en AI dragen daar aan bij. Maar ook het feit dat het ontzettend eenvoudig is om een handhavingsverzoek in te dienen, het volledig gratis is, en dat de kosten in het verdere verloop van de procedure (bijvoorbeeld een rechtsgang tegen de afwijzing van het verzoek) zeer laag zijn. Terwijl aan de andere kant een overwinning zeer zoet smaakt. Want wat is er mooier voor een ruziënde persoon om te zien dat hij zijn opponent met een klein verzoekje aan de gemeente in de grootst mogelijke problemen heeft gebracht?! En wat de feestvreugde nog groter maakt: het hoeft niet bij een enkel verzoek te blijven. De dwangsommen die gemeenten kunnen opleggen in geval van een ‘gewone’ overtreding zijn ook niet mals. Die overstijgen veelal de boetes die in het strafrecht worden opgelegd. Nee, het handhavingsverzoek is daadwerkelijk een ‘bazooka’ in het bestuursrecht. Het verbaast dan ook niet dat het middel uiterst populair is geworden onder ruziënde buren en andere opponenten. Met alle nadelige gevolgen voor de gemeenschap van dien. Want het beslag dat het legt op het gemeentelijke apparaat gaat ten koste van de capaciteit die bijvoorbeeld nodig is voor het bouwen van huizen, energietransitie en andere gemeenschap dienende projecten.

Misbruik

Je kunt in gewoon Nederlands dan ook gerust spreken van ‘misbruik’. De vraag is echter of je daarvan ook in juridische zin kunt spreken. Waarschijnlijk niet. In het bestuursrecht neemt men niet zomaar misbruik van recht aan. Bovendien zal een handhavingsverzoek altijd wel enige grond hebben. De persoon die na het verklikken door zijn buurman een dwangsom aan de broek heeft gekregen, heeft kennelijk een regel overtreden. Maar doet dat af aan het misbruikkarakter (in gewoon Nederlands) van het handhavingsverzoek? Het gaat mijns inziens toch ook om het motief. Je kunt in een bepaalde kwestie een zeker gelijk hebben, maar als je dat gelijk inzet met geen enkel ander doel dan de ander te schaden, dan is toch in zekere zin sprake van misbruik. Feit is namelijk ook nog eens dat overtredingen in de maatschappij eerder regel dan uitzondering zijn. Loop met een toezichthouder eens een rondje door het dorp, en vraag hem aan te wijzen waar hij overtredingen ziet, en je weet niet wat je overkomt. Als je vanaf morgen op de snelwegen zonder enige uitzondering alle snelheidsovertredingen gaat bekeuren, is overmorgen de staatsschuld afgelost.

Beginselplicht

Maar gemeenten moeten in beginsel handhaven in geval van normovertreding, met name wanneer daartoe een handhavingsverzoek is ingediend. Dat verzoek moet weliswaar afkomstig zijn van een belanghebbende, maar daarvan zal al snel sprake zijn bij opponenten zoals buren. De drempel is erg laag, en de kans op succes erg hoog. Ik vraag mij, samen met de voornoemde jurist, af of we daar geen verandering in moeten aanbrengen.

Vragen en advies

Over het handhavingsrecht en bestuursrecht valt nog veel meer te vertellen. Hebt u daar vragen over? Neem dan contact met mij op:

Contact

Ik overleg graag met u, praat graag over de ins and outs van uw situatie en geef u graag advies. Voor een kennismaking of eerste gesprek breng ik geen kosten in rekening.

Willem Brakenhoff