Nee, dat kan niet, zo oordeelde de Afdeling op 8 oktober 2025. Maar hoe zit dat dan met het volgende probleem waar iedere overheidsjurist wel eens mee te maken zal krijgen? Een bestuursorgaan (zoals B en W) neemt een besluit dat het handhaaft in bezwaar. Vervolgens wordt het in beroep door de rechtbank vernietigd, waarbij de rechter meteen ook meegeeft hoe B en W wel zouden moeten beslissen in een nieuw besluit op bezwaar. B en W zijn het er niet mee eens en gaan in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank. Maar dat hoger beroep schorst die uitspraak niet. B en W moeten op grond van de uitspraak van de rechtbank spoedig een nieuw en door henzelf niet gewenst besluit nemen. En wel nog voordat op het hoger beroep uitspraak zal zijn gedaan. Wat nu?
Aardig zijn doet het heel erg goed in onze maatschappij. Of moet ik zeggen: ‘aardig doen’? Want aardig zijn en aardig doen zijn natuurlijk verschillende dingen. Aardig zijn is een persoonlijkheidstrek op de dimensie ‘Agreeableness’ van de Big Five personality traits. Daar ben je als het ware mee geboren. Aardig doen is een strategie. Daar hoef je niet hoog voor te scoren op deze dimensie. Integendeel, aardig doen zonder het ook echt te zijn vergt een zekere aanleg tot misleiding, berekening en opportunisme en een bepaalde gevoelsmatige afstand tot de medemens. Kijk vooral heel erg uit voor aardige mensen, zo zeg ik steeds maar weer.
Op 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) in werking getreden. De wet is bedoeld om de woningbouw te versnellen. Daartoe kent de wet tal van maatregelen. Onderdeel daarvan zijn de procedurele versnellingen. Zo zal de bestuursrechter uitspraken in bepaalde gevallen niet meer hoeven te motiveren, is rechtspraak in twee instanties in bepaalde gevallen afgeschaft en kunnen zaken versneld worden afgedaan. In dit artikel ga ik op die procedurele versnellingen in.
Als er iets is dat weerstand bij burgers oproept, dan is het wel de manier waarop overheden met participatie omgaan. Het is althans mijn ervaring dat bezwaarmakers dit punt altijd uitgebreid aanvoeren tijdens zittingen van bezwarencommissies. Het verwijt komt er dan steevast op neer dat zij op dat vlak meer hadden verwacht van de ontwikkelaar en de overheid. Vaak volstaan ontwikkelaars van bouwplannen met het enkele malen informeren van burgers over hun plannen. Soms wordt enkel een informerende flyer uitgedeeld in de buurt. En soms ook wordt er bij slechts enkele mensen aangebeld om deze mondeling te informeren. De burger verwacht meer, maar de vergunning verlenende overheid vindt het allemaal prima, tot groot ongenoegen van de burger die zich vanuit zijn ongenoegen over de gang van zaken bozer en bozer maakt en op basis daarvan blijft doorprocederen tegen het project.
Naast jurist ben ik ook applied psychologist. Als zodanig heb ik enige jaren geleden een onderzoek gedaan naar de psychologische mechanismen bij weerstand (bezwaren) tegen overheidsbesluiten. Gaat het bij die weerstand vooral om zakelijke en rationele bezwaren of speelt er meer? Er bleek inderdaad (veel) meer te spelen, zoals angsten, wantrouwen en identiteitsprocessen. De kennis en ervaring die ik in dat verband heb opgedaan, heb ik later goed kunnen gebruiken in mijn juridische werk. Zo ook als ik als jurist optreed in bezwarenzaken voor de overheid (veelal een gemeente). De laatste tijd heb ik zaken meegemaakt die goed aansluiten bij een bijzonder aspect van het onderzoek dat ik eerder heb gedaan.
Deze week las ik een interessante opmerking van een jurist over het misbruik dat steeds vaker wordt gemaakt van het bestuursrecht. Ik weet niet meer waar ik het las. Doet er ook niet toe. Het was een terloopse opmerking. Het ging over handhavingsverzoeken die bij gemeenten worden ingediend door personen die in een burenruzie zijn verwikkeld. De jurist merkte op dat dergelijke verzoeken buiten behandeling moeten kunnen worden gesteld. De grondslag daarvan werd me niet duidelijk, maar ik kan me voorstellen dat gedacht moet worden aan misbruik van recht.
Als het goed is, ziet u onderaan een verleende omgevingsvergunning vaak staan dat deze direct kan worden gebruikt door de vergunninghouder, ook als u daartegen bezwaar maakt. Daarbij staat dan vaak dat indien u dat gebruik wilt voorkomen, u een verzoek om voorlopige voorziening kunt indienen bij de voorzieningenrechter van de rechtbank. Daarbij vraagt u dan aan de rechter om de omgevingsvergunning te schorsen. Hoe gaat zo’n procedure nu eigenlijk in zijn werk?
Het is bijna kerst, en dus tijd voor een kort stukje in het kader van de kerstgedachte. U weet wel, vrede op aarde en het, al dan niet tijdelijk, staken van vijandigheden op het slagveld. Tijd ook om eens hardop na te denken over conflicten in het algemeen, en datgene dat daarover dit jaar is geleerd in het bijzonder. Wat dat betreft goed nieuws: ik heb kunnen bijdragen aan de minnelijke oplossing van enkele conflicten. Maar ook wat teleurstellend nieuws, want ik ben bevestigd in datgene dat iedereen in conflictenland al wist: voorbij een bepaald punt op de escalatieladder lijkt bemiddeling zinloos. Over dat laatste wil ik het hier hebben.
Onlangs was het er weer van. In NRC en Trouw werd gebracht dat rechters nog wel eens bevooroordeeld zijn. Ze laten zich soms leiden door ‘maatschappelijke sentimenten’ (Trouw) of geven toe misschien wel eens een ongerechtvaardigd onderscheid te hebben gemaakt tussen verdachten van verschillende afkomst (NRC). Het werd allemaal gebracht alsof het ging om revolutionaire inzichten. Maar wie googelt op de woorden ‘rechterlijke vooroordelen’ komt erachter dat het een jaarlijks terugkerend nieuwsitem is. In 2020 ging het erover, in 2023, in 2024, en nu dus ook, in 2025.
De laatste tijd hoor ik het weer steeds vaker om mij heen, de twijfel over de onpartijdigheid van instituties in het bestuursrecht. Zo ken ik advocaten die gestopt zijn in het bestuursrecht omdat het procederen tegen de overheid toch geen zin zou hebben. “De overheid wint al haar procedures”, klinkt het dan. En: “Hoe kan ik dit nog verkopen aan mijn cliënt?” Of: “Ik raad mijn cliënten over het algemeen af om kosten te maken in een procedure tegen de overheid. Het is immers zinloos.” De cijfers liegen er inderdaad niet om. De overheid blijkt veruit de meeste bestuursrechtelijke zaken te winnen. Maar betekent dat ook dat de instituties in het bestuursrecht niet onpartijdig zijn?