Deze week kwamen twee situaties voorbij waar een gevoel van (on)rechtvaardigheid aan de orde was. In de eerste zaak kreeg iemand een handhavingsbesluit aan de broek waardoor hij een voor hem erg belangrijke activiteit niet mocht uitvoeren. In de tweede zaak kreeg iemand tijdens een sportwedstrijd een rode kaart. Beide kwesties werden door het ‘bevoegd gezag’ (gemeente, sportbond) nogal verschillend behandeld, met grote gevolgen voor het gevoel van rechtvaardigheid van de ‘slachtoffers’.

Handhaving

De man was razend. Maanden had hij de bouw voorbereid, de aannemer ingehuurd en vrij genomen van zijn werk om de boel te begeleiden. En nu kwam de gemeente langs met ‘formeel gezeur’ over vergunningen. De bouw werd stilgelegd en niemand kon hem vertellen wanneer hij weer kon beginnen. Een vergunning aanvragen zou maanden gaan duren, zo werd hem gezegd. En dat allemaal vanwege een ‘papiertje’. Pure burgertreiterij, vond de man.

Toevallig liep er bij deze gemeente een ambtenaar rond die het stappenplan handhaving vrij interpreteerde en als niet voorgeschreven tussenstap meende er goed aan te doen om eens langs te gaan bij de man. Stropdas af, doos sigaren mee en eens een babbeltje maken. Daarbij legde hij de man uit dat er een reden is dat de gemeente sommige bouwplannen van tevoren wil beoordelen. Is het constructief allemaal wel veilig? En hoe zit het met de brandveiligheid? Ze liepen een rondje over de bouwplaats en de ambtenaar wees een aantal zaken aan waar hij zo zijn vragen bij had. Het praatje bracht de man tot bedaren. Leuk was het niet, maar hij kon wel begrip opbrengen voor de gemeente.

Rode kaart

Een sportwedstrijd. De scheidsrechter zag een overtreding en gaf een speler rood. In zijn rapport schreef hij ‘opzettelijke trap naar tegenstander’. De speler was verbaasd. Hij miste de bal toen hij wilde schieten en schoot daardoor in het luchtledige. De scheids zag daarin een trap naar een tegenspeler. Maar dat was nooit de opzet en de tegenspeler stond bovendien buiten bereik van de trap. Zijn teamgenoten waren het met de speler eens, maar niet alleen zij. Ook enkele spelers van de tegenstander en zelfs de coach van de tegenstander namen het voor hem op. De coach van de tegenstander schreef zelfs een verklaring. En er waren ook beelden van de situatie, gemaakt met een mobiele telefoon. Daarop zag je duidelijk dat er sprake was van een gemiste bal.

Later die week ontving de speler het schikkingsvoorstel van de sportbond: drie wedstrijden geschorst. Daar kon binnen een week bezwaar tegen worden gemaakt. Dat deed de speler ook, en hij voegde daarbij de verklaring van de coach van de tegenstander en het filmpje bij. Enkele dagen later kreeg hij het besluit van de sportbond. Bezwaar afgewezen: “vast is komen te staan dat de speler zich gewelddadig heeft gedragen”. Niks meer en niks minder. Geen woord over het bezwaar, geen woord over de verklaring van de coach van de tegenstander en geen woord over het filmpje.

De reactie van de sportbond werd ervaren als een belediging, disrespectvol en sommigen namen zelfs het woord ‘sadistisch’ in de mond. Duidelijk is in ieder geval dat de sportbond veel aan gezag heeft ingeboet bij betrokkenen. De club van de speler is nu in overleg met een advocaat.

Empathie

Het is allemaal een kwestie van empathie: jezelf kunnen verplaatsen in een ander. Du moment dat een overtreder of gesanctioneerde het gevoel heeft dat naar hem of haar serieus is geluisterd en dat men zijn of haar perspectief heeft betrokken bij de afweging, wordt een beslissing veel eerder geaccepteerd. En dat is ook heel eenvoudig: even een praatje maken, even een paar zinnen in een besluit opnemen waaruit blijkt dat je serieus hebt nagedacht. Het is zelfs zo simpel, dat je uit het feit dat het niet gebeurt zou kunnen afleiden dat iemand moedwillig ‘te kakken’ wordt gezet, dat een machtskaart wordt gespeeld of dat er arrogantie aan zet was. En dat maakt laaiend. Met alle gevolgen van dien. Zo worden langslepende rechtszaken geboren.

Vragen en advies

Over de psychologie van rechtvaardigheid valt nog veel meer te vertellen. Hebt u daar vragen over? Neem dan contact met mij op:

Contact

Ik overleg graag met u, praat graag over de ins and outs van uw situatie en geef u graag advies. Voor een kennismaking of eerste gesprek breng ik geen kosten in rekening.

Willem Brakenhoff